Kva veit Hovland sine forfattarkollegaer om omsetjarskapet?
Les lista over omsetjingar

Kan du seie noko om kvifor du omsett bøker og om korleis du har valgt kva for bøker du skal sette om?

- Det kan vere ein fordel, men det er ikkje nødvendig. Mange av tekstane eg har omsett har eg ikkje kjent nokon spesiell nærhet til, men eg må likevel prøve å yte desse tekstane like stor rettferd som tekstar eg kjenner meg meir fortruleg med.

Ja, Stiløvingar er vel noko av vanskelegaste ein kan finne på å omsette, ettersom den sett nye, strenge rammer for kvar av dei 99 tekstane. Desse rammene åpner, paradoksalt nok kanskje, for mykje leik med språket, mykje moro. Omsetjing sett jo i seg sjølv ein del rammer, men opplever du desse mest som stengsler eller meir som inspirasjonskjelder?

- Meir som inspirasjonskjelder enn som stengsler. Strenge rammer er nesten alltid inspirerande. Eg trur ikkje det er så mykje eg i utgangspunktet ikkje ville våge å gi meg i kast med etter Stiløvingar.

- Dette var, ved sida av Stiløvingar den mest umulege oppgåva eg har tatt på meg, og dermed også ei av dei morsommaste. Grunnen er enkel, her er det store mengder songtekstar, der kvar staving skal passe nøyaktig til musikken, og det ikkje er muleg å sluntre unna. Eg ville også følgje den engelske versjonen trufast, slik at det skal rime på dei same plassane i den norske versjonen. Teksten stilte også store krav til oppfinnsomheit, med innslag av fleire typar språk. Og når ein synest ein har fått det til å stemme, gir det ei ekstra stor glede. Og så er det jo rett og slett ein flott tekst.

Nokre av bøkene, som Månen har tenner av elfenbein av Federico García Lorca, har du omsett saman med Tove Bakke; korleis var det å samarbeide om ei omsetjing?

En bok jeg la merke til på lista di er Maria Edgeworths Rackrent Slott, som var ukjend for meg og ganske sikkert for mange andre norske lesarar òg, sjølv om du skriv i forordet at den er «den første regionale romanen innenfor det engelskspråklige området». I eit slikt tilfelle gjør du som omsetjar (og forlaget, her Bokvennen) ein uvurderleg formidlingsinnsats! Kan man se oversettelsen av denne boka, skrevet på irsk dialekt av en kvinnelig forfatter på slutten av 1700-tallet, også som et viktig politisk valg?

«Då tenkjer eg først og fremst på Apollinaire. Deretter tenkjer eg på samleboka Bussen til Peking, som inneheld mykje rart, mellom anna ei omsetting av ei vitseteikning der teksten er: ’alltid, alltid, alltid når eg kjem heim, så sit hunden i vaskebøtta. Og det går meg på nervane!’ Det var sitert etter det skrale minnet.»

Og etter å ha sett lista over all omsetjingane:
«no seier eg: det er visst på tide at eg kikar litt nærare på dei bøkene Hovland har omsett. Eg visste at det var mange, og at han har god smak, men eg har ikkje sett meg inn i denne delen av forfattarskapen hans. Eg har ikkje lese andre enn Apollinaire, Lorca og Janosch. Eg er forøvrig svært glad i Janosch.
(Det er vanskeleg å seie, ettersom eg har lese så få av omsetjingane. Men) (E)g har inntrykk av at Hovland ofte har vore glad i dei han har omsett. Eg tenkjer ofte at eg ser det Ragnar Hovlandske i omsetjingane hans, sjølv om det er vanskeleg å setje fingeren på kva som er skilnaden på til dømes hans og Halldis Moren Vesaas Janosch-tone.»

«Kong Ubu av Alfred Jarry (men så kom eg i tvil: har RH omsett dette, eller er det berre slik at han burde ha gjort det?) Men eg tenker på det franske først og fremst: Perec, kanskje?»

Og etter å ha sett lista:
«Sjølv om eg veit, eller trur eg veit at RH har hovudfag i tysk og snakkar språket framifrå, har eg alltid tenkt på han som omsetjar frå fransk. Det må vera noko med det lette og elegante, det surrealistiske (Apollinaire), det metalitterære (Perec), men også det kontant erotiske (Reiser).

Eg trur at dette er 'valfrändskaper' først og fremst, meir enn påverknad er det ein måte å uttrykka fasettar av RHs eigen kunst. Etter å ha sett heile lista, blir eg jo imponert over alt han har omsett, også frå engelsk og svensk, i tillegg til tysk litteratur. Men som sagt: det er noko med RH og det franske, meiner nå eg.

Surrealistane har eg stelt med sjølv, der ser eg RH som ein broder i ånden, og Perec har alltid vore ein litterær helt, også for meg. Og eg ser at eg har lyst til å lesa Botho Strauss og Sarah Kirsch, i RHs versjonar.»

«Bø og Bæ (Bu og Bä) er bøker for barn, de aller minste, av Olof og Lena
Landsröm. De er oversatt fra svensk av Ragnar Hovland. Bø og Bæ gjer reint, og Bø og Bæ i vinden er klassikere i vårt hjem. :) »

«For å vera ærleg kjenner eg lite til det Ragnar har omsett, mest hans heilt eigne bøker.
Men for meg blir Ragnar ein omsetjar også her, ein omsetjar av det me har rundt oss til dagleg.
Hovland er kanskje den fremste omsetjaren av vestlendingen sitt sinnelag og veremåte. Den som får oss til å forstå kven me er, den ypparste til å skape stemningar der me kjenner oss att i. Frå djup sorg til ramsalt humor. Han er og ein rev til å komme med overraskande vendingar, formulere absurditetar og generelt pisspreik, som gjer at eg berre må ha meir av han. Utan at eg har tenkt på det, så er det denne mangfaldige eigenskapen, som får meg til å hevde at Hovland difor og må vere den perfekte omsetjar av det andre har skrive.
For du skal vera forbanna god om det er noko du skal gi deg i kast med. Og det er Hovland. Forbanna god. Det minner meg på at eg bør lesa det han har oversett.»

«Ragnar Hovland er ein kollega som har alt det eg har og alt det eg manglar. Av den grunn er han støtt ein eg tykkjer eg kjenner svært godt og ein eg støtt tykkjer er ny og inspirerande. Då han kom, opplevde eg det som eit personleg tilskot. Etter kvart har eg skjøna at det ikkje berre er meg han har tilført noko nytt, han har frå første stund som offentleg skribent tilført nynorsk skriftliv noko som ikkje var der før. - Til dei som kanskje trur han er mild og slentrande: Han er skarp og modig - og svært kvikk. Og til dei som tykkjer det han skriv liknar på noko dei har lese eller tenkt før: Ragnar Hovland er så sjølvstendig og annleis enn dei aller fleste, at han aldri treng vere redd for å likne på andre. Og endeleg, til dei som trur han har blitt tildelt sine omsetjaroppgåver fordi han er så god i god norsk og så påliteleg når det gjeld å levere: Han har sjølv foreslått at fleire av desse skriftene blei omsette til norsk - til nynorsk- noko dei neppe ville blitt om det ikkje var for hans innblanding.

Ragnar Hovlands gildaste bragd som omsetjar? Mitt svar er at vi reiser eg ein «heilag kvit stein» i det nynorske landskapet for denne:

Jean-Marc Reiser: Leve kvinnene! (Cappelen 1986)
Denne finn du ikkje på lista di, men den er heldigvis registrert i NORBOK.

Slik:

Reiser, Jean-Marc
Leve kvinnene! / Reiser ; [omsett av Ragnar Hovland ; teksta av Jón Sveinbjørn Jónsson]. - [Oslo] : Cappelen, cop. 1986. - 140 s. : ill. ; 30 cm. - (741.5944).
- Innhold: Leve kvinnene! ; Far min. -
Originaltitler: Vive les femmes! ; Mon papa et les autres
ISBN 82-02-10547-1 (Cappelen : h.) : Nkr 118.00
ISBN 82-574-0513-2 (Nye bøker : h.) : Nkr 99.50

(Og så får du sjekke med folkloristane kva som er meint med heilage, kvite steinar.)

Eg tenker umiddelbart på Finse, ein gong seint på nittitalet. Under Finse-jazz las Hovland høgt frå boka «Stiløvingar» av franskmannen Raymond Queneau, som han har omsett. Sjeldan har eg ledd så høgt og så lenge. Eg kan ikkje fransk, og har difor ikkje lese originalen, men Hovland fekk tekstane til å låte akkurat like underfundig, pussig og fint som hans eigne tekstar gjer. Imponerande.

Som småbarnsfar har eg sjølvsagt eit forhold til «Bø og Bæ», som Hovland har omsett frå svensk. Kanskje ikkje den tyngste omsetjarjobben Hovland har gjort, men likevel. Det handlar om to fåmælte sauer, som fører enkle samtalar om kvardagslivet. Dei seier ikkje stort, men akkurat det som skal til.

Om Mangfoldsåret

Oversettelse

Arabisk litteratur

Vietnams litteratur

Afrikas litteratur

Persisk litteratur

Baltisk litteratur

Balkans litteratur

Arrangementer

Verdsfilm i biblioteket

BERGEN OFFENTLIGE BIBLIOTEK

FLERSPRÅKLIG